Nedir bu Linux?

Linux

Kimilerine göre, bir işletim sistemi çekirdeği, kimilerine göre işletim sistemi, kimilerine göre bazı araçlarla kullanıldığında işletim sistemini oluşturan temel yapı taşı, kimilerine göre ise felsefe, görüş, özgürlük. Tüm bunlara doğru ya da yanlış diyemeyiz. Doğruları da yanlışları da oluşturan bizleriz. Bu tamamen bakış açısı ile alakalı bir durum. Ancak bu yazıda işin felsefesine, ne olduğunu kendi bakış açımızla kanıtlama çabasına girmeden Linux ‘ u teknik olarak açıklayacağım. Diğer yazılarımda ise Linux’ un felsefesine, Linux’ un bir işletim sistemi mi? Değil mi? konularına ayrıca değiniyor olacağım.

Nedir bu Linux …?

Bilgisayarlar, donanımları aracılığı ile yazılım/ları çalıştırabilmesi için işletim sistemi denilen yazılım bütününe ihtiyaç duyar ve bu işletim sistemi; çalışan donanım kaynaklarını yönetmeye yaradığı gibi, çeşitli uygulama yazılımları için yaygın servisleri sağlar.

Linux; bir işletim sisteminin olabilmesi/oluşabilmesi için en temel parçalardan biri olan Linux çekirdeği (Linux kernel) için ortaya çıkmış bir projedir.
Linux; GNU Genel Kamu Lisansı versiyon 2 ile sunulur ve Linux Vakfı çatısı altında geliştirilmektedir.
Linux; ilk geliştiricisi olan Linus Torvalds tarafından 1991 yılında isimlendirilmiştir.
Linux ismi, çekirdek yazılımı kullanılarak oluşturulan işletim sistemlerini genel anlamda tanımlamak için yaygın bir kısaltma olarak da kullanılmaktadır. Örneğin Linux çekirdeği ve GNU araçları bir araya getirilerek tam bir işletim sistemi olarak sunulduğunda GNU/Linux dağıtımı olarak adlandırılır ancak konuşma dilinde kısaca Linux olarak ifade edilmektedir. Linux kelimesinin bu iki farklı kullanımının yol açabileceği karışıklıktan kaçınmak için çekirdek yazılım hakkındaki teknik bilgileri içeren Linux çekirdeği başlıklı yazımı ve dağıtımlar hakkındaki bilgileri içeren Linux dağıtımları yazımı okumanızı tavsiye ederim.

Linux dünya ve hatta belkide tüm bu evrende kullanımı en yaygın olan yazılımlardan (işletim sistemlerinden, çekirdek yazılımlarından) bir tanesidir. Öyle ki; günümüzde akıllı telefonlardan, arabalara, süper bilgisayarlardan, ev aletlerine, bilgisayarlardan, gömülü sistemlere ve kurumsal sunuculara vs. kadar gezegenimizde kullanılmakla birlikte uzayda; mekiklerde, uydularda ve bilmediğimiz kim bilir başkaca ne çeşit donanım ve araçlarda kullanılmaktadır. Ayrıca Linux; dünyanın en büyük 500 süper bilgisayarını ve dünya borsasını da yönetmektedir ve en popüler işletim sistemlerinden biri olan Android; Linux ile desteklenmektedir. Özetle Linux her yerde diyebiliriz.

Linux; tüm bunların yanı sıra mevcut en güvenilir, açık kaynaklı, sorunsuz özgür yazılımdır. İşte tam burada Linux felsefesi konusu ön plana çıkmaktadır. Ancak dediğim gibi bu yazımızda bunlara değinmeyeceğim ama Linux felsefesi ile alakalı yazımı okumayı unutmayın derim.

Linux, 1991 yılında Finlandiyalı bir üniversite öğrencisi olan Linus Torvalds tarafından, daha eski işletim sistemlerinden birisi olan UNIX’in mimarisine ve POSIX standartlarına uygun şekilde sıfırdan yazılmaya başlanmıştır. Geliştirilmesinde Unix mimarisinden esinlenilmiş olmakla birlikte Linux içinde Unix’ten alınmış herhangi bir kod bulunmamaktadır. Geliştirilen bu yazılım, kullanıcı araçları olmayan sadece bir çekirdek yazılımıdır.

Linux’tan çok daha önce, 1984 yılında, yine UNIX mimarisiyle uyumlu yeni bir işletim sistemini özgür yazılım projesi olarak geliştirmek isteyen Richard Stallman MIT’deki görevinden ayrılmıştı. GNU Tasarısı adını verdiği işletim sistemi geliştirme projesi 1991 yılına gelindiğinde kullanıcı araçları hazır ancak çekirdek yazılımı eksik bir durumdaydı.

1992 yılında Linus Torvalds geliştirdiği bu çekirdek yazılımı daha çok geliştirici ve katkıcının desteğini alabilmek için özgür yazılım olarak GNU Genel Kamu Lisansı ile yayınlamaya karar verdi. Böylece bu iki proje (Linux çekirdeği ve GNU Tasarısı) birbirlerinin eksik taraflarını tamamlamış ve tam bir işletim sistemi olarak sunulabilir hale gelmiş oldu. Bu işletim sistemi 1994 yılında GNU bülteninde “Özgür UNIX Benzeri” olarak duyuruldu.

Linus Torvalds Linux’u geliştirme hikayesini “Yalnızca Eğlenmek İçin” adlı eserinde anlatmıştır.